Aarden in de 21e eeuw: nodig de aarde uit aan jouw klimaattafel!

In het welvarende deel van de wereld leven we op veel te grote voet. Als iedereen zo zou leven als we nu in Nederland doen, hebben we drieënhalve aardbol nodig. Op 14 april zouden we dan door onze jaarvoorraad zijn.1 Opvallend hoe weinig hiervan doorklinkt in ons klimaatdebat.

Ineens was het er: een nieuwe lijn waarlangs de polarisatie in Nederland werd aangewakkerd. Na het emigratiethema met Zwarte Piet en het Europathema met een eventuele Nexit, kwam het klimaat op de polarisatieagenda. Sinds kort heb je ‘klimaatontkenners’ en ‘klimaatdrammers’, die tegenover elkaar zijn gaan staan.

Technische voorstellen

In dit gespannen klimaat wordt het debat dominant gevoerd via de vraag wie de gevolgen van beleid zou moeten betalen. De grote bedrijven via een CO2-taks, of toch ook via de energierekening? De grote vervuilende landen eerst, of ons land als kleine duurzame koploper? Deze of volgende generaties? De klimaattafels voeden dit debat vooral met technische voorstellen, van elektrische auto’s, zonneparken, waterstofinstallaties tot warmtepompen. Onderbelicht blijft de verhouding die wij mensen (willen) hebben met onze planeet. Hoe gaan wij met de aarde, de lucht en het water om?

Bij ons blijven de beelden van de aangespoelde containerinhoud op de Waddeneilanden op het netvlies. Heel veel plastic waar heel veel Intertoyswinkels en distributiedozen (waar ons land mee wordt overspoeld) mee kunnen worden gevuld. Beelden die oproepen om nog eens na te gaan hoe mijn koopgedrag is. Hoeveel spullen en welke spullen heb ik nu echt nodig? Wat is van waarde?

Verbondenheid

Waarde is niet alleen een materieel iets, maar bestaat ook uit de vele relaties die je aangaat met anderen. Van waarde kan een herinnering zijn, een smaakervaring, een geur of een inzicht. Het kan een band zijn die je hebt met je zus of een verbondenheid die je voelt met een landschap.

Waardevolle relaties kunnen ook heel lastig zijn, want ze gaan over gebondenheid. Zo laat klimaatverandering als geen ander zien dat mens en natuur onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Hoe gaan we om met deze 21e-eeuwse verbondenheid van mens en natuur? Wat zeggen deze verwikkelingen over ons? En hoe geven we een stem aan deze relaties tussen mens en natuur in taal, recht, ethiek, politiek en democratie?

Zo laat klimaatverandering als geen ander zien dat mens en natuur onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn

Steeds meer mensen gaan wereldwijd aan de slag met deze vragen. Een van de initiatieven die onderzoekt hoe ook niet-mensen, van plankton tot kabeljauwen, volwaardig kunnen deelnemen aan onze samenleving is de Ambassade van de Noordzee2. Zij gaan op zoek naar de politieke stem van de Noordzee. Tijdens de oprichting van de Ambassade liet de Noordzee al even van zich horen:

Namens de Noordzee start ik even hoognodig recht door zee. Onze relatie – tussen u en ik – is niet alleen verwaterd, maar ook vertroebeld. Waar ik in de moderniteit nog heilzaam en reinigend was, ben ik inmiddels dreigend en verontreinigd geraakt. Decennialang hebben mensen mij als grenzeloze bron en afvoerput behandeld, met het vervuilen, volbouwen, bevissen, stijgen en opwarmen van mijn wateren en al haar inwoners tot gevolg. Mensen hebben lange tijd gedacht dat zij de enige spelers op
Aarde waren. Zij hebben de illusie gecultiveerd van enige ‘actoren’ die optraden tegen een achtergrond van passieve dingen. Maar in onze nieuwe tijd laat klimaatverandering als geen ander zien dat niet-levende objecten doorslaggevend in beweging zijn gekomen. Dat dingen als lucht, ijs en water deel zijn geworden van het leven en overleven van de mens… Deze tijd van de bewogen dingen vraagt om een herzien van menselijkheid. Niet langer kunnen mensen ontkennen dat zij zelf ecosystemen zijn: dat zij bestaan en leven dankzij de dingen. Zo ademt u iedere 7 seconden zuurstof in
geproduceerd door planten en bacteriën, heeft u iedere dag water en voedsel nodig en kunt u dat alleen verteren dankzij 1,5 kilo darmbacteriën die u elke dag weer met u meedraagt.

 

Wat is de aarde ons waard?

De zee, de vissen, het strand hebben tot nu toe geen stem. Wat is de aarde ons waard? En wat betekent dat voor ons gedrag? Het klimaatdebat in ons land gaat veel verder dan onze energierekening. Het gaat over het klimaat waarin wij willen samenleven en over onze verhouding met de natuur. Hoe heffen wij de onzalige scheiding op tussen de mens hier en de natuur daar? Daarvoor zouden we zelf klimaattafels moeten oprichten, niet voor belangenorganisaties, maar voor gewone mensen. Voor een goed gesprek over onze toekomst en dus over de toekomst van onze aarde. We hebben er maar één!

 

1. Berekend door Global Footprint Network, zie Overshootday.org.

2. Zie de website van de Ambassade van de Noordzee.

 


Hans Leeflang is stedenbouwkundige en bestuurslid van het Apostolisch Genootschap. Samen met Wies Houweling (Vrijzinnigen Nederland) en Joost Röselaers (Remonstranten) vormt hij een netwerk van vrijzinnige opiniemakers. Zij blazen het woord ‘solidariteit’ nieuw leven in. Niet door te polariseren, maar door begrip te kweken.

 

Anne van Leeuwen onderzoekt nieuwe vormen van samenleven met planten, dieren en microben. Ze is directielid bij de Ambassade van de Noordzee, waar ze werkt aan een meer inclusieve democratie waarin ook niet-mensen een politieke stem hebben. Samen met haar partner is ze momenteel een regeneratieve boerderij met leercentrum aan het opzetten. Zie: Nieuwesymbiose.nl

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Om o.a. spam te voorkomen, screenen wij alle reacties eerst voordat wij ze plaatsen. Dank voor uw begrip.